MATERIAŁY -Historia Sztuki

MALARSTWO PRZEŁOMU GOTYKU I RENESANSU

● CIMABUE  (właściwie: Cenni di Pepo) Cimabue [czyt. czimabe]
Malarz włoski(ok. 1240 po 1302), który przełamał schematy sztuki bizantyjskiej, działający w Rzymie, Florencji, Pizie i Asyżu. Z pod jego ręki wyszły mozaiki katedry w Pizie, freski w kościele Św. Franciszka w Asyżu oraz obrazy i obrazy o tematyce religijnej.
Główną rolę u Cimabuego przejmuje światłocień, niezwykle delikatny i konsekwentny, nadający ciału rzeźbiarką plastyczność. Cimabue był jednym z pierwszych malujących maesty. Maestà to typ obrazu ukazującego Madonnę z dzieciątkiem na tronie, adorowaną przez aniołów i świętych. Ten typ był niezwykle popularny we włoskim protorenesansie.
-Maestà z dolnego kościoła w Asyżu (fresk, wym. 320 x 340 cm, 1279-1285 r.)
Obok tronu stoi św. Franciszek, który nie bierze jednak udziału w adoracji. Fresk był przemalowany, nie oddaje więc w pełni stylu Cimabuego.
Bezspornym dziełem Cimabuego są freski w chórze i transepcie górnego kościoła w Asyżu (ok.1280-1283). Freski dotrwały do dziś bardzo zniszczone. Cimabue zrezygnował z nadmiernego, nerwowego poruszenia, skomplikowanych póz postaci, a jednocześnie wyposażył sceny w głęboki wyraz psychologiczny. Był chyba pierwszym, który w scenie Upadek Babilonu zastosował perspektywę antyczną, osiągając szokujący zapewne współczesnych efekt iluzjonistyczny.

-więcej dzieł Cimabue

● GIOTTO DI BONDONE
Giotto[czyt. dżjotto] malarz włoski (ur.1267? zm.1337), który przełamał tradycje bizantyjskie i wprowadził realistyczną trójwymiarowość do malarstwa europejskiego.
Prawdopodobnie był uczniem Cimabuego, przynajmniej związki z nim dokumentuje wczesny krucyfiks w Santa Maria Novella we Florencji. Główne dzieła: freski w Capella degli Scrovegni (kościół Santa Maria dell'Arena) w Padwie oraz w kaplicach Peruzzich i Bardich w kościele Santa Croce we Florencji. Przepisuje mu się także freski w górnym kościele Św. Franciszka w Asyżu i obrazy tablicowe. Giotto di Bondone stworzył nowy system obrazowania, którego zasadniczą cechą było komponowanie jednolitej przestrzeni opartej na regule zbiegu linii ku środkowi i wypełnianie tej przestrzeni postaciami i elementami otoczenia w ich pełnym, trójwymiarowym kształcie. Malowidła swoje nasycał humanistycznymi treściami, oddając z niespotykaną przed nim sugestywnością gamę ludzkich nastrojów i uczuć. Twórczość malarska Giotta, kontynuowana przez jego uczniów i naśladowców, tzw. giottystów, stała się jednym ze źródeł inspiracji sztuki odrodzenia. Giotto di Bondone został pierwszym architektem katedry we Florencji i zaprojektował kampanilę.
-Freski z kaplicy Scrovegnich w Padwie
W jednonawowym wnętrzu padewskiej kaplicy freski Giotta rozmieszczone są na ścianach w czterech rzędach. Pas dolny imituje wykładziny marmurowe, malowane en grisaille (naśladujące rzeźby), pomiędzy którymi, na podobieństwo rzeźb w niszach ukazano alegorie siedmiu występków i siedmiu cnót, Pas drugi i trzeci ilustruje życie Chrystusa. Najwyższy pas czwarty obejmuje sceny z życia Joachima, Anny i Marii. Granatowe sklepienie kolebkowe zdobi 10 medalionów z półpostaciami świętych. W połowie długości sklepienie przerywa pas z wizerunkami apostołów. Całość jest skomponowana niezwykle przejrzyście i harmonijnie. Ściana wyjściowa z kaplicy wypełniona jest całkowicie rozległą sceną Sądu Ostatecznego, kompozycją najbardziej tradycyjną w tym zespole. Widać tu fragmenty piekła z czterema ciałami wisielców, na pierwszym planie Judasz, za nim trójka powieszonych na sznurach od trzosów, co symbolizuje grzech lichwy, uważany wówczas za jeden z najcięższych. Być może jest to nawiązanie do osoby Reginalda Scorovegni, największego lichwiarza tamtych czasów. Jego syn Enrico ufundował kaplicę, by odkupić grzechy ojca. Na przeciwko, na łuku prezbiterialnym znalazła się rzadko malowana scena powierzenia archaniołowi Gabrielowi misji zwiastowania.
 - Freski z kościoła Św. Franciszka z Asyżu
 Usytuowanie fresku "Kazanie do ptaków" obok głównych drzwi górnego kościoła w Asyżu. Otrzymawszy od Boga polecenie nauczania wszelkiego stworzenia św. Franciszek z zapałem ruszył w świat i po drodze do Bovagny niedaleko Perugii, zawadził o miejsce, gdzie zleciała się hałaśliwa chmara ptaków. Na widok Franciszka ucichły i podeszły bliżej, a święty przemówił do nich, jak do rozumnych istot, napominając by zawsze chwaliły Boga.

 

-więcej dzieł Giotto di Bondone

●DUCCIO DI BUONINSEGNA
Duccio (czynny 1278-1318) był założycielem szkoły sieneńskiej. Był on podobnie jak starszy od niego Cimabue kształtował swój talent w tradycji bizantyjskiej, ale znalazł własne wyjście, wzmacniając efekty poetyckie, wyrafinowanie lekkich sylwetek, cyzelowaną kaligrafię linii, wyszukane efekty kolorystyczne o blasku drogich kamieni.
Gdy Giotto akcentował antyczne wartości przestrzeni i masy Duccio interesował się przede wszystkim wartościami barwnymi, w czym jest bliższy sztuce północnego gotyku. Chociaż brak u niego eksperymentów w dziedzinie przestrzeni, a zastosowane tła architektoniczne tworzą płytką scenę, trudno jego malarstwo określić jako dwuwymiarowe. Pejzaże ze skalistymi górkami i lekkie budowle zbliżone są do bizantyjskich wzorów. Ale malarz często od nich odchodzi i wprowadza portyki oraz wnętrza oparte na zasadach perspektywy antycznej. Modeluje formę delikatnymi, przeźroczystymi cieniami, podkreśla wyrazistość płynnie narysowanych kruchych sylwetek. Jest tu wciąż obecna niezwykła żywość uczuć, siła lirycznego przeżycia, przechodząca od bolesnego porywu w scenach "Zaśnięcia Marii" czy "Pożegnania Marii z Janem" do radosnego wstrząsu pojawienia się niebiańskiego posłańca w "Kobietach u grobu"
-Maestà z katedry w Sienie (tempera na desce, wym. 370 x 450, 1308-1311r.)
Obraz ten rozpoczął okres wspaniałego rozkwitu środowiska Sieny przerwany epidemią dżumy.
Centralny obraz przedstawia Madonnę na tronie adorowaną przez aniołów i świętych, otaczało ją 13 scen z życia Marii i Chrystusa oraz 16 postaci proroków i świętych. Na odwrocie zachowały się 42 kompozycje poświęcone dziejom Chrystusa. Piękno i blask kolorów, melodyjność linie tej maesty, świadczą o niebiańskim charakterze zdarzeń, nie zakłóconych żadną codziennością realizmu czy rodzajowych dodatków. Ze złotych teł wyodrębniają się plamy nasyconych barw. Małe kompozycje na odwrocie obrazu, dawały malarzowi większe możliwości niż skostniały schemat uroczystej maesty.
Duccio posługuje się często bizantyjskimi wzorami, co szczególnie widać w scenie "Zesłanie Ducha Świętego". W 1771 roku władze katedry poleciły rozdzielić obie strony dzieła, w ten sposób kilka fragmentów trafiło do obcych muzeów, a kilka zaginęło.
W scenie głównej, na dole tronu Marii jest napis, który głosi: "Święta Matko Boga, zapewnij spokój Sienie, a Ducciowi żywot, ponieważ Cię namalował".

-więcej dzieł Duccio di Buoninsegna

● SIMONE MARTINI
Simone Martini (ok.1284-1344) drugi wielki malarz z Sieny. Poetycki klimat uduchowienia zauważalny u Duccia, u Simone Martiniego ulega wyraźnemu wzmocnieniu. Prace jego są przepojone subtelną duchowością jak gdyby wytarte z ludzkich wzruszeń, są szczególnie dalekie od sztuki florenckiej.
-Maestà (fresk, wym. 763 x 970 cm 1315 r.)
fresk z sali Wielkiej Rady w Palazzo Publico sieneńskiego ratusza. Pierwsze dzieło Simone Martiniego powstałe kilka lat po Maeście Duccia pod wieloma względami nawiązuje do jego dzieła, chociaż się różni. U Martiniego jest znacznie więcej przestrzeni, poprzez odsunięcie sceny w głąb i rozpięcie nad nią baldachimu symbolizującego niebo. Triumf Madonny został ukazany w dwojaki sposób: 1.jako niebiańskie zjawisko jawiące się na ciemnoniebieskim tle w blasku złota i kolorów; 2.jako uroczysta ceremonia we wnętrzu kościoła, w który przekształca się rozbudowany tron.
Całość spowija szeroka, dekoracyjna bordiura przypominająca tkaninę,. Panuje tu poetycki, liryczny nastrój, w którym Simone Martini jest mistrzem.
-Zwiastowanie (tempera na desce, wym. 265 x 305 cm, 1333 r.)
Simone Martini wykonał to dzieło dla katedry sieneńskiej, które obecnie znajduje się w Uffizi we Florencji.
Na złotym tle ukazane są postacie Marii i archanioła Gabriela w bardzo silnie podkreślonym związku uczuciowym. Maria jest zaskoczona i wystraszona zdarzeniem, na co wskazuje silnie wygięta i skręcona postać Marii. Gabriel stara się mocą perswazji przełamać niepokoje Marii. Jest ubrany we wspaniałą uroczystą szatę i wieniec na głowie, symbol płodności, pochylony ku Madonnie, zdaje się przekonywać Ją o nieodwołalności boskich decyzji. Obie postacie zbudowane są kaligraficzną, bogatą linią. Elegancja linii odgrywa u Martiniego ważną rolę, jest śladem pracy, lekkiego ruchu ręki malarza.
Z zachowanego fragmentu starej ramy z autentyczną inskrypcją, wiemy że z Martinim współpracował Lippo Memmi, prawdopodobnie malując po obydwu stronach sceny Zwiastowania, postacie świętych Ansanasa i Małgorzaty.

-więcej dzieł Simone Martini

 

JAN VAN EYCK
1.Ołtarz Gandawski (olej na desce; wym. 350 x 461 cm, wym. zamknięty 350 x 223 cm; 1432 r.)
2.Małżeństwo Arnolfinich (olej na dębowej desce, wym. 82 x 60 cm; 1434 r.)
3.Madonna kanclerza Rolin (olej na desce, wym.  66 x 62 cm; 1435 r.)
4.Madonna kanonika van der Paele (olej na desce; wym. 122 x 157 cm; 1436 r.)

 

 

-więcej dzieł Jan van Eyck

 

ROGIER VAN DER WEYDEN
1.Zdjęcie z krzyża (olej na desce dębowej , wym. 220 x 262 cm, 1435 r.)
2.Sąd Ostateczny (olej na desce, wym. 215 x 560 cm; 1446-52 r.)

 

 

 

-więcej dzieł Rogier van der Weyden

 

HANS MEMLING
– Sąd Ostateczny (olej na desce, wym. centralnej sceny 221x161 cm, skrzydła 223,5x72,5 cm, 1467-71 r.)
 

 

-więcej dzieł Hans Memling

 

HIERONIM BOSCH (właściwie: Jeroen Anthoniszoon van Aken)  
1.Ogród rozkoszy ziemskich (Olej na desce, wym. centralnej sceny 220x195 cm, skrzydła 220x97 cm, 1500 r.)
2.Syn marnotrawny (olej na desce, tondo 71,5 cm)
3.Wóz siana -środkowy panel (olej na desce, wym. 135x100cm, 1500-02 r.)

 

 

 

-więcej dzieł Hieronim Bosch

 

MATHIAS GRÜNEWALD
 – Ołtarz z Isenheim (olej na płótnie, 269 x 307 cm, 1515 r.)

 

 

-więcej dzieł Mathias Grünewald