| |
XX wiek obfitował w konflikty
zbrojne, które wyniszczały państwa świata pod względem
gospodarczym, militarnym i przede wszystkim społecznym. Setki
milionów osób na całym globie zginęło w skutek wojen mających
początek w Europie. Dlatego też scalenie kontynentu
europejskiego i utrzymanie pokoju stało się sprawą priorytetową
po 1945 roku.
Pierwszą próbą było stworzenie
organizacji pod nazwą Liga Narodów. Powstała ona 28
kwietnia 1919 roku. Jej siedzibą była Genewa. Miała na celu
utrzymanie pokoju i współracy w Europie. Niestety nie spełniała
swojej funkcji z powodu braku funkcji wykonawczych, mogła
jedynie nadzorować i zwracać uwagę na nieprawidłowości w danym
państwie. Tragicznym skutkiem takiego stanu rzeczy była II wojna
światowa. Ligę Narodów rozwiązano w 1946 roku (po powstaniu
Organizacji Narodów Zjednoczonych).
ONZ został utworzony 24
października 1945 roku. Cele tej organizacji były takie same jak
Ligi Narodów, lecz zostały rozszerzone o prawa człowieka i pomoc
międzynarodową w dziedzinie gospodarki. Organizacja mogła być
powołana do życia dopiero po ratyfikowaniu Karty Narodów
Zjednoczonych przez obecnych stałych członków Rady
Bezpieczeństwa (Chiny, Francję, ZSRR, Wielką Brytanię i USA). 16
czerwca 1945 roku Kartę podpisało 50 państw (Polska uczyniła to
16 października 1945 roku). Obecnie w ONZ zasiada 191 państw.
Następnym krokiem ku integracji
Europy było utworzenie OEEC (Europejskiej Organizacji Współpracy
Gospodarczej). Był to jakby organ obsługi pieniędzy przyznanych
przez USA na odbudowę "starego kontynentu" (plan Marshala
- 1948 rok). W 1960 roku OEEC została przekształcona w OECD
(Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju). 4 kwietna 1949
w Independence został podpisany traktat waszyngtoński powołujący
do życia Organizację Paktu Północnego Atlantyku (NATO).
Był to pakt obligujący sygnatariuszy do udzielenia pomocy
militarnej i gospodarczej w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa
któregokolwiek z członków.
Piątego maja 1949 roku w Londynie
powstała kolejna organizacja - Rada Europy. Miała ona
dbać o przestrzeganie praw człowieka, ochronę demokracji i
współpracę państw członkowskich w dziedzinie kultury.
Trudne początki działań RE skłoniły Jeana Monneta ku
opracowaniu planu stworzenia nowego stowarzyszenia, które
jednoczyłoby Europę. Swoimi zamiarami podzielił się z francuskim
ministrem spraw zagranicznych - Robertem Shumanem. Ten 5
maja 1950 roku wygłosił mowę i zarazem plan współpracy
gospodarczej w dziedzinie węgla i stali pomiędzy Francją a
Niemcami.
18 kwietnia 1951 roku Belgia,
Holandia, Luksemburg, Włochy, Francja oraz RFN podpisały w
Paryżu traktat tworzący Europejską Wspólnotę Węgla i Stali
(EWWiS). Celem EWWiS było stworzenie wspólnego rynku na węgiel i
stal. Powodzenie Wspólnoty zaowocowało podpisaniem dwóch
następnych traktatów. Powołujących do życia Europejską
Wspólnotę Gospodarczą (EWG) oraz o Europejską Wspólnotę
Energii Atomowej. Oba traktaty zostały podpisane w Rzymie 25
marca 1957. Traktaty zakładały likwidowanie cel i innych
ograniczeń wewnątrz EWG, koordynowanie polityk gospodarczych
(również wobec państw trzecich), w dziedzinie atomowej
koordynację badań oraz inwestycji na rzecz rozwoju przemysłu
atomowego.
W 1967 roku wszedł w życie tzw. "układ o fuzji" trzech
wspólnot. Od tego czasu zaczęły istnieć Wspólnoty Europejskie.
W 1979 roku zostały przeprowadzone pierwsze bezpośrednie
wybory do Parlamentu Europejskiego oraz został wprowadzony
Europejski System Walutowy z Europejską Jednostką Walutową
(ECU).
Układ z Schengen podpisany w 1985 roku przez 5 państw (Francję,
RFN oraz państwa Beneluxu) zniósł kontrolę celną na granicach
tych państw. Układ wszedł w życie w 1995 roku.
Przyjęty w 1987 roku Jednolity Akt Europejski (JAE) wprowadził
po wielu latach istotne zmiany do traktatów założycielskich.
Przede wszystkim ustanowił Radę Europejską, wzmocnił pozycję
Parlamentu Europejskiego, wprowadził pojęcie "rynku
wewnętrznego" jako strefy swobodnego przepływu: osób, usług,
kapitału oraz towaru, który miał być zrealizowany do 1993 roku.
Dwa lata wcześniej, bo w grudniu 1991 roku podczas szczytu
państw WE (Wspólnoty Europejskiej) w Maastricht ustalono
wszelkie szczegóły dotyczące "rynku wewnętrznego" oraz
wprowadzono pojęcie Unii Europejskiej zamiast Wspólnot, jak
również przekwalifikowano Radę Ministrów w Radę Unii
Europejskiej. Dokument podpisano 7 lutego 1992, a wszedł on w
życie 1 listopada 1993. Nowa wspólnota, czyli Unia Europejska
została oparta na trzech filarach: pierwszy - polityka
ekonomiczna (Wspólnota Europejska), drugi - polityka zagraniczna
i bezpieczeństwa oraz trzeci - wymiar sprawiedliwości i sprawy
wewnętrzne.
Perspektywa "rozszerzenia na wschód" oraz konieczność
zmian instytucjonalno-prawnych przyczyniły się do podpisania
przez państwa członkowskie kolejnego dokumentu. Traktat
amsterdamski podpisany w 1997 roku wszedł w życie 1 maja 1999
roku.
Jednak i on nie rozwiązał najważniejszych spraw przed
spodziewanym rozszerzeniem.
Kolejna konferencja państw UE zakończona w nocy z 10 na 11
grudnia 2000 roku w Kopenhadze wprowadzała nowe zapisy do
dokumentów mówiących m.in. o podziale głosów w Radzie UE, liczby
komisarzy oraz zakresach i system podejmowania decyzji
kwalifikowaną większością głosów. Do końca 2002 roku Traktat
nicejski ratyfikowały wszystkie państwa. 13 grudnia tego
samego roku zakończył się proces negocjacyjny 10 państw europy
środkowo-wschodniej. Cztery miesiące później - 16 kwietnia 2003
- w Atenach Polska, Czechy, Słowacja, Słowenia, Cypr, Malta,
Węgry, Estonia, Łotwa oraz Litwa podpisały Traktat akcesyjny.
Już od 1 maja 2004 roku Unia Europejska składała się z 25
państw.
Oczywiście na tym nie skończył się proces rozszerzenia UE.
Obecnie negocjacje ze Wspólnotami prowadzą Bułgaria i
Rumunia, które przystąpią do UE najprawdopodobniej w 2007
roku. Kolejnym państwem zgłaszającym chęć wstąpienie w szeregi
państw członkowskim jest Turcja, lecz ze względu na
trudną sytuację zarówno społeczną, polityczną jak i geograficzną
perspektywa rozszerzenie UE o ten kraj wydaje się bardzo daleka.
W dniu 29 października 2004 roku w
Rzymie podpisano Traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy,
która m.in. zastępuje dotychczasowe traktaty i daje UE osobowość
prawną.
Autor: Michał Łęski |
